تعریف سازگاری اجتماعی

به طور کلی نمی توان در مورد سازگاری به ویژه سازگاری اجتماعی، تعریف واحدی ارائه داد. چرا که سازگاری اجتماعی امری کاملا نسبی است و باید آن را متناسب با شرایط بومی و اجتماعی تعریف کرد (گرینبرگ، شلدون و سالمون^[1]، ۱۹۹۲).

 سازگاری اجتماعی دربرگیرنده ارزیابی های ذهنی و ارزیابی های عینی است. بدین معنا که ارزیابی های ذهنی از میزان رضایت فرد از ارتباط با دوستانش، ناشی می شود و ارزیابی های عینی به معنی پذیرش فرد توسط همسالان وی می باشد. به عبارت ساده تر برای مشخص کردن این نوع سازگاری باید هم به خود و هم به گروه دوستان و همسالان و محیط وی توجه شود تا درک بهتری از سازگاری اجتماعی او بدست آید (اسکات، ۱۹۸۹؛ به نقل از دی روسیر و مرکر^[2]، ۲۰۰۹)

سازگاری اجتماعی به عنوان یکی از انواع سازگاری، به معنای هماهنگی با هنجارهای اجتماعی، رعایت اصول و قوانین جامعه و کارایی و احساس خشنودی در تماس های اجتماعی است (میکائیلی و مددی، ۱۳۸۷).

سازگاری اجتماعی معمولا در اصطلاحات نقش های اجتماعی، عملکرد نقش، درگیر شدن با دیگران و رضایت با نقش های متعدد مفهوم سازی شده است (بیدرمن^[3] ، فرون، بارث، چن^[4] ۱۹۹۳ ؛ بومیستر و تایس، ۱۹۹۰؛ بومیستر و لری^[5]، ۱۹۹۵؛ گاردنر، پیکت^[6]، ۱۹۹۵، و بریور^[7]، ۲۰۰۰؛ لیری^[8] ، ۱۹۹۰؛ لیری و دونز^[9] به نقل از تریچی^[10]، ۲۰۰۶).

گاه واژه های اجتماعی شدن، جامعه پذیری و رفتار جامعه پسند را مترادف با سازگاری اجتماعی میدانند (مک کوبی و مارتین^[11]، ۱۹۸۳). اجتماعی شدن فرایندی است که فرد از طریق آن قالب ها، ارزش ها و رفتارهای موردنظر فرهنگ و جامعه خود را می آموزد (ماسن، کیگان، هوستون،کانجر، ۱۹۹۵، ترجمه ی یاسایی، ۱۳۸۲). به گفته ی جری آرنت^[12] (۱۹۹۵) سه هدف عمده ی اجتماعی شدن عبارتند از : الف) کنترل تکانه ها که شامل گسترش وجدان است، ب) آمادگی نقش و عملکرد در بر گیرنده نقش های شغلی، نقش های جنسی و نقش هایی که در مراسمی نظیر ازدواج و پدر و مادر شدن است، ج) پرورش منابع معناداری است که چه چیزی با اهمیت است، چه چیز دارای ارزش است، و زندگی برای چه چیزی است.

جامعه پذیری عبارت است از گرایش به ترجیح دادن به این که بیشتر با سایر افراد باشیم تا تنها، جامعه پذیری شامل تمایل به جلب توجه دیگران، تمایل به سهیم شدن در انجام فعالیت ها به همراه آنان، وتمایل به پاسخ دهی و تحریک که جزیی از تعامل اجتماعی است، نیز می شود. جامعه پذیر بودن بر طبق نظر باس و پلو مین (۱۹۹۰) عبارت است از ارج نهادن ذاتی به فرایند تعامل با سایر افراد (کارور و شی یر^[13]، ترجمه ی رضوانی، 1387).

رفتار جامعه پسند اصطلاحی است که روان شناسان به اعمال اخلاقی که از لحاظ فرهنگی تجویز می شود مانند مشارکت با دیگران، کمک به دیگران، همکاری با دیگران، ابراز همدردی اطلاق می کنند. چنین رفتاری غالبا باعث می شود که فرد بتواند خود را کنترل کند، زیرا مستلزم آن است که او به خاطر منافع دیگران از منافع شخصی چشم پوشی کند (ماسن و همکاران، ترجمه ی یاسایی، ۱۳۸۲) از آن جایی که سازگاری اجتماعی مفهوم عام و گسترده ای می باشد، تعریفی که مورد اتفاق نظر اکثریت محقّقان باشد وجود ندارد. اما از عمده ترین تعاریف سازگاری اجتماعی می توان به تعاریف زیر اشاره کرد: